Giresun Alayı'nın İlgası

Künye: Tanin, No: 184, Giresun Alayı'nın İlgası, 15 Nisan 1339/1923, s.3.

Giresun Belediye Reisi olup Ordu'da fahri kaimimakam rütbesine haiz, maktul Topal Osman'ın kumandanı bulunduğu Giresun Alayı, Müdafaa-i Milliye Vekaletince ilga olunmuştur.

Topal Osman ve Giresun Alayları

    Feridunzâde Osman, 1883/84 yılında Giresun Hacı Hüseyin Mahallesi'nde doğdu. Babası Hacı Mehmet Efendi, annesi Çemşit sülalesinden Zeynep Hanım'dır. Nüfuzlu bir ailenin ferdi olan Osman'ın babası fındık tüccarıydı. Dedesi İsmail Ağa ise Karadeniz limanları ile Rus limanları arasında taşımacılıkla meşguldü. Feridunzâde Osman fıtratı gereğince liderlik vasfına sahipti. Bu nedenle Osman Ağa lakabıyla anılmaya başlandı. Askerliğe çok meraklı olmasına rağmen askerî okula gidememiştir. Küçük yaşlardan itibaren ailesinin işleriyle uğraştığından düzenli bir tahsil görmedi.

    1912 yılına gelindiğinde Yunanistan, Sırbistan, Bulgaristan ve Karadağ, Osmanlı Devleti'ne harp ilân etmiştir. Babası Hacı Mehmet Efendi, oğlunun askerlik bedelini ödeyerek cepheye gitmesine engel olmaya çalışsa da Osman Ağa, babasından ödediği bedeli geri almasını ister. Babasını ikna edemeyen Osman Ağa, 65 gönüllü arkadaşıyla gönüllü olarak Giresun'dan İstanbul'a hareket eder. Osman Ağa, talihin bir armağanıyla karşılaşmış, Balkan Savaşı’nda Çorlu ve Çatalca arasında Bulgar askerleriyle girdiği müsademede 15 kurşun yarası ile  sağ diz kapağından aldığı şarapnel parçasıyla yaralanmıştır. İstanbul- Şişli Etfal Hastanesinde 8 ay boyunca tedavi görmüşse de topal kalmıştır. Savaştan sonra Giresun'a değnekleriyle döner. Binaenaleyh lakabına bir sıfat daha yakıştırılmıştı. O, artık "Topal Osman Ağa" idi.

 

    I. Dünya Savaşı'nda da faal bir rol oynamıştır. Batum cephesinde 700-800 gönüllüsüyle Ruslara karşı savaşmıştır. 1917'den itibaren Harşit hududunu Ruslara karşı savunmuştur. 1918'de Rus birliklerinin bölgeden çekilişiyle Batum'a cephane taşımaya başlamıştır. Mütareke sonrası Giresun Belediye Başkanı Dizdarzâde Eşref Bey'in yerine başkanlığa geçmiştir. Giresun Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin reisliğini üstlenmiş, daha sonra Trabzon'da bir kongre toplamıştır.17 Mayıs 1919'da Giresun'da büyük bir nümayiş düzenleyerek halkı silahlı mücadele için örgütlemiştir. Bu sırada çeşitli şikâyetler sebebiyle İstanbul Divan-ı Harbi tarafından gıyaben yargılanmıştır.

    Doğu Karadeniz'de Rumların müstakil bir Pontus hayali doğrultusundaki faaliyetlerine karşı tedbirler almış ve bölgeyi müdafaa etmiştir. 1920'de Ankara'da BMM Başkanı Mustafa Kemal Paşa'yla görüşmüştür. Paşa'nın isteği üzerine, Giresun Askerlik Şube Başkanı Tirebolulu Hüseyin Avni Alparslan ve Jandarma Komutanı Hamdi Bey'in desteğiyle Giresun, Rize ve Ordu'dan toplanan gençlerle Giresun Gönüllü Taburunu kurmuştur. Böylece Giresun'da Millî Mücadele'ye iştirak edecek olan 42, 44 ve 47. Alaylar teşkil edilmiştir (F. Rezzan Ünalp, 2025: 135). 1921'de Giresun Gönüllü Taburu, Koçgiri İsyanı'nın bastırılmasına memur edilmiştir. Sakarya Savaşı'nda 47. Alay Komutanı Topal Osman, 25 Ağustos'taki Mangaltepe taarruzuna katılmıştır. Savaştaki faydalarından dolayı Yarbaylık ünvanıyla mükafatlandırılmıştır. Bir müddet sonra Mustafa Kemal Atatürk'ün muhafazası için Muhafız Takımını teşkil etmiştir. Topal Osman Ağa'nın Ali Şükrü Bey'i öldürdüğü gerekçesiyle hakkında yakalama kararı çıkarılmıştır. 2 Nisan 1923'de Topal Osman Ağa ölü olarak ele geçirilmiştir. Cenazesi Giresun Kalesi'nde bulunan Kurban Dede'nin mezarının yanına defnedilmiştir. Daha sonra 1925 yılında Mustafa Kemal Paşa'nın emriyle Kale'de anıt mezar yaptırılmıştır. 

Görsel I: Giresun Kalesi'nde Topal Osman Ağa'nın Kabri. [Çekim ve Arşiv Soner KANDEMİR]

Kaynakça

Ahmet Atalay, Giresunlu Osman Ağa'nın I. Dünya Savaşı'ndaki Artvin Çıkarması, XIX. Türk Tarih Kongresi Ankara: 3-7 Ekim 2022, TDK Yay., Ankara 2024.  

Cemal Şener, Topal Osman Olayı I (II), Etik Yay., Ankara 2004.

Murat Dursun Tosun, Belgelerle Feridunzade Osman Ağa Nam-ı Diğer Topal Osman, İstanbul 2021.

Rezzan Ünalp, Tirebolulu Şehit Binbaşı Hüseyin Avni Alparslan "Giresun Gönüllü Alayları", Serander Yay., İstanbul 2025. 

Süleyman Beyoğlu, Topal Osman (1883-1923), TDV, C. 41, Ankara, 2012.

Süleyman Beyoğlu, Milli Mücadele Kahramanı Giresunlu Topal Osman Ağa, Yeditepe Yay., İstanbul 2024